Przedawnienie nie kasuje długu.
Upływ odpowiedniego terminu może skutkować tym, że wierzyciel utraci możliwość dochodzenia roszczeń na drodze sądowej czy w toku egzekucji komorniczej. Podstawowe terminy przedawnienia roszczeń cywiloprawnych wynoszą 6 lat lub 3 lata przy świadczeniach okresowych i roszczeniach związanych z działalnością gospodarczą. W zależności jednak od stosunku prawnego pomiędzy stronami zastosowanie mogą mieć terminy wynikające z przepisów szczególnych. I tak np. roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem lat 2.
Pamiętać jednak należy, że w przypadku próby dochodzenia roszczeń przedawnionych przez wierzyciela dłużnik nie powinien pozostać bierny. Jeśli bowiem dłużnik otrzyma nakaz zapłaty z sądu, a zasądzający roszczenia przedawnione, to dłużnik musi podnieść tzw. zarzut przedawnienia składając sprzeciw lub zarzuty od nakazu zapłaty w nieprzekraczalnym terminie 14 dni. Jeśli dłużnik nie podejmie tych czynności, lub zrobi to po upływie terminu, wówczas nakaz się uprawomocni a wierzyciel będzie mógł skutecznie egzekwować roszczenia z pomocą komornika sądowego. Dłużnik nie będzie już wówczas dysponował możliwościami prawnymi zakwestionowania zasadności roszczeń.
Wskazać jednocześnie należy, że nie ma uniwersalnego wzoru sprzeciwu czy zarzutów od nakazu zapłaty. Oczywiście celem uchylenia nakazu wystarczy wskazać w jednym zdaniu, że nie zgadzamy się z roszczeniem I wnosimy “sprzeciw”. Niemniej jednak, aby doprowadzić do skutecznego oddalenia powództwa należy się nieco bardziej postarać I zawrzeć w piśmie stosowne wnioski w tym wnioski dowodowe. Wbrew często spotykanej opinii, dementujemy też jakoby istniało coś takiego jak – “wniosek o przedawnienie”. Dług albo jest przedawniony, albo nie jest. Jeśli dług jest przedawniony to nie znika. Przekształca się w tzw. zobowiązanie naturalne, które istnieje jednakże wierzyciel nie będzie w stanie skutecznie go wyegzekwować. Oczywiście pod warunkiem, że zachowamy też odpowiednią czujność przy ewentualnej próbie dochodzenia takich roszczeń przez wierzyciela.
Oczywiście wierzyciel może podejmować nadal próby ugodowego załatwienia sprawy celem odzyskania swoich należności. Pamiętać należy wówczas, że inaczej reaguje się na wezwanie windykatora, inaczej na pozew lub nakaz zapłaty, a jeszcze inaczej na pismo od komornika. Zanim zapłacisz choćby niewielką kwotę, poprosisz o raty albo podpiszesz ugodę, sprawdź dokumenty – takie działanie może zmienić sposób liczenia terminu albo pozbawić Cię możliwości skutecznego powołania się na przedawnienie. Uważaj bowiem, żeby swoim działaniem nie uznać zobowiązania, które uległo już przedawnieniu.
Roszczenie to prawo wierzyciela do domagania się zapłaty. Art. 117 Kodeksu cywilnego (KC) stanowi, że roszczenia majątkowe co do zasady ulegają przedawnieniu. Po upływie terminu dłużnik może odmówić zapłaty, powołując się na przedawnienie.
Oznacza to że: przedawnienie nie jest umorzeniem, spłatą ani “wymazaniem” długu. Wierzyciel może nadal wzywać o zapłatę, ale możliwość przymusowego dochodzenia roszczeń jest ograniczona. Taki dług przekształca się w tzw. „zobowiązanie naturalne”.
Jeżeli dobrowolnie zapłacisz przedawniony dług, nie odzyskasz już tych środków wskazując, że spłaciłeś roszczenie przedawnione. Wynika to z art. 411 pkt 3 KC. Dlatego przed wpłatą, podpisaniem ugody albo prośbą o raty najpierw odtwórz historię zobowiązania i sprawdź skutki planowanej czynności.
Nie wystarczy policzyć, ile lat minęło od podpisania umowy. Najbezpieczniej przejść przez pięć kolejnych kroków.
Inne zasady mogą dotyczyć kredytu, prywatnej pożyczki, czynszu, sprzedaży, umowy o dzieło, usług, alimentów, podatków, składek ZUS albo należności potwierdzonej wyrokiem.
To moment, od którego wierzyciel mógł już skutecznie żądać zapłaty. Najczęściej jest to termin na fakturze lub termin raty. Przy wypowiedzianym kredycie trzeba sprawdzić treść wypowiedzenia, a przy pożyczce bez daty zwrotu – kiedy została wypowiedziana.
Najpierw sprawdź, czy dla danego rodzaju umowy istnieje przepis szczególny. Dopiero gdy go nie ma, stosuje się ogólne 3 lub 6 lat z art. 118 KC.
Przy terminie wynoszącym co najmniej 2 lata koniec zwykle przypada 31 grudnia. Przy terminie krótszym niż 2 lata liczy się dokładna data.
Pozew, egzekucja, formalna mediacja, ugoda, częściowa wpłata lub uznanie długu mogą zmienić wynik. Przy roszczeniach istniejących już 9 lipca 2018 r. trzeba dodatkowo uwzględnić przepisy przejściowe.
Przydadzą się przede wszystkim: umowa i regulamin, harmonogram rat, faktury, wypowiedzenie umowy, wezwania, potwierdzenia wpłat, korespondencja, ugody, orzeczenia sądu, klauzula wykonalności i postanowienia komornika. BIK oraz biura informacji gospodarczej mogą pomóc znaleźć ślad zobowiązania, ale sam wpis nie potwierdza, że dług nie jest przedawniony.
Poniższa tabela pokazuje typowe terminy. Faktura jest tylko dokumentem – o terminie decyduje umowa lub zdarzenie, z którego wynika obowiązek zapłaty.
| Rodzaj długu lub roszczenia | Typowy termin | Jak to rozumieć w praktyce |
|---|---|---|
| Ogólne roszczenie majątkowe | 6 lat | Stosuje się art. 118 KC, jeżeli żaden przepis szczególny nie przewiduje innego terminu. |
| Świadczenia okresowe | 3 lata | Chodzi o płatności powtarzające się, np. czynsz lub odsetki. Każda rata ma własną datę wymagalności. |
| Roszczenie związane z działalnością gospodarczą | 3 lata | Dotyczy roszczenia pozostającego w związku z działalnością wierzyciela, chyba że szczególny przepis podaje krótszy termin. |
| Kredyt, pożyczka bankowa lub chwilówka | Zwykle 3 lata | Liczy się termin każdej raty albo wymagalność całego zadłużenia po skutecznym wypowiedzeniu, a nie dzień podpisania umowy. |
| Usługi telekomunikacyjne | Zwykle 3 lata | Roszczenie operatora jest co do zasady związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. |
| Sprzedaż dokonana w działalności sprzedawcy | 2 lata | Art. 554 KC. Dlatego należność z faktury za sprzedaż nie zawsze ma termin trzyletni. |
| Umowa o dzieło | 2 lata | Art. 646 KC. Termin liczy się zasadniczo od oddania dzieła albo od dnia, w którym miało zostać oddane. |
| Wybrane roszczenia ze zlecenia i usług | 2 lata | Art. 751 KC obejmuje określone roszczenia zawodowych usługodawców i osób stale wykonujących takie czynności. |
| Niektóre roszczenia dotyczące rachunku bankowego | 2 lata | Art. 731 KC. Ta reguła nie dotyczy roszczeń o zwrot wkładów oszczędnościowych i nie jest terminem kredytu. |
| Przewóz osób | 1 rok | Art. 778 KC. Termin biegnie od wykonania przewozu, a gdy nie został wykonany – od dnia, w którym miał się odbyć. |
| Prywatna pożyczka | Zwykle 6 lat | Jeżeli nie podano daty zwrotu, pożyczka staje się wymagalna 6 tygodni po wypowiedzeniu – art. 723 KC. |
| Prawomocny wyrok, nakaz zapłaty lub ugoda sądowa | 6 lat | Art. 125 KC. Przyszłe świadczenia okresowe objęte tytułem nadal przedawniają się po 3 latach. |
| Zobowiązanie podatkowe | Zasadniczo 5 lat | Art. 70 Ordynacji podatkowej. Liczy się od końca roku, w którym minął termin płatności; istnieje wiele wyjątków. |
| Składki ZUS | Zasadniczo 5 lat | Art. 24 ust. 4 ustawy systemowej. Termin biegnie od wymagalności i może podlegać szczególnym zawieszeniom. |
| Zaległe raty alimentacyjne | 3 lata | Art. 137 § 1 KRO. Każda rata ma własny termin; w relacji dziecko–rodzic bieg może być zawieszony. |
Szczególnej ostrożności wymagają roszczenia odszkodowawcze, ubezpieczeniowe, spadkowe, zabezpieczone hipoteką oraz należności publicznoprawne.
Punktem startowym jest wymagalność, czyli dzień, od którego wierzyciel mógł już domagać się zapłaty. Tak stanowi art. 120 KC. Jeżeli do powstania wymagalności potrzebne było działanie wierzyciela – na przykład wypowiedzenie pożyczki bez ustalonej daty zwrotu – nie może on bez końca odkładać początku terminu. Liczy się najwcześniejszy moment, w którym mógł podjąć tę czynność.
Następnie stosuje się właściwy okres i regułę końca terminu. Art. 118 KC przewiduje, że przy terminie wynoszącym co najmniej 2 lata ostatnim dniem jest zwykle 31 grudnia. Reguła ta nie obejmuje terminów krótszych niż 2 lata i nie zastępuje szczególnych zasad podatkowych, składkowych ani administracyjnych.
Rata była płatna 15 maja 2023 r. Jeżeli później nie było pozwu, egzekucji, uznania długu ani zawieszenia terminu, trzyletni okres kończy się 31 grudnia 2026 r. Na przedawnienie można więc powoływać się od 1 stycznia 2027 r., a nie już 16 maja 2026 r.
Cena ze sprzedaży była płatna 15 maja 2023 r. Dwuletni termin z art. 554 KC nie jest krótszy niż 2 lata, dlatego – przy braku zdarzeń zmieniających bieg – kończy się 31 grudnia 2025 r.
Przewóz wykonano 15 maja 2023 r. Roczny termin z art. 778 KC jest krótszy niż 2 lata, więc co do zasady kończy się 15 maja 2024 r., a nie 31 grudnia. Gdy ostatni dzień przypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, termin może przesunąć się na następny dzień roboczy.
Najprościej wyobrazić sobie termin jak licznik czasu. Przerwanie zeruje dotychczas naliczony okres zaś zawieszenie tylko zatrzymuje bieg terminu na pewien czas.
| Skutek | Przykłady | Co dzieje się z terminem? |
|---|---|---|
| Przerwanie | Skuteczny pozew, wniosek egzekucyjny lub inna czynność przed właściwym sądem albo organem, podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zabezpieczenia lub zaspokojenia roszczenia; uznanie długu przez dłużnika. | Po przerwaniu termin zaczyna biec od początku. Gdy przerwanie nastąpiło w sądzie lub egzekucji, nowy bieg zaczyna się dopiero po zakończeniu postępowania – art. 123 i 124 KC. |
| Zawieszenie | Formalna mediacja, postępowanie po wezwaniu do próby ugodowej, siła wyższa oraz niektóre roszczenia między dzieckiem a rodzicem lub między małżonkami. | Licznik zatrzymuje się na czas przeszkody, a potem biegnie dalej od miejsca, w którym został zatrzymany – art. 121 KC. |
| Brak automatycznego wpływu | Zwykłe wezwanie do zapłaty, telefon, e-mail, pismo windykatora, wpis do BIK lub BIG, sprzedaż wierzytelności i wewnętrzna analiza wierzyciela. | Termin biegnie dalej, chyba że odpowiedź dłużnika stanowi uznanie długu albo wierzyciel podejmie skuteczną czynność procesową. |
Samo rozpoczęcie rozmów nie zawsze wpływa na termin. Trzeba sprawdzić, czy była to formalna mediacja, czy dłużnik uznał roszczenie i czy czynność sądowa była skuteczna. Pozew zwrócony z powodu braków formalnych albo złożony do niewłaściwego organu z reguły nie przerywa biegu przedawnienie przy czym wymaga to zawsze osobnej oceny.
Uznanie długu to zachowanie, z którego wynika, że dłużnik potwierdza istnienie zobowiązania. Może być wyraźne, np. w podpisanym oświadczeniu, albo dorozumiane. Częściowa wpłata, prośba o odroczenie płatności, wniosek o raty lub podpisanie ugody często są traktowane jako uznanie i przed upływem terminu mogą przerwać jego bieg na podstawie art. 123 § 1 pkt 2 KC.
Po upływie terminu nie ma już biegu, który można „wyzerować”. Późniejsza ugoda, wpłata lub oświadczenie mogą jednak zostać potraktowane jako uznanie roszczeń przedawnionych. Co istotne to jednak nie każda symboliczna wpłata wywołuje taki skutek automatycznie, dlatego liczą się treść rozmów, świadomość dłużnika i cały kontekst.
Jeżeli wierzyciel pozywa konsumenta, sąd powinien sam sprawdzić, czy roszczenie nie jest przedawnione. Wynika to z art. 117 § 2¹ KC. Nie oznacza to jednak, że można zignorować pozew lub nakaz zapłaty. Sąd może nie znać wszystkich wpłat, wypowiedzeń, cesji i wcześniejszych egzekucji. Dodatkowo art. 117¹ KC pozwala w wyjątkowych sytuacjach nie uwzględnić przedawnienia, jeżeli wymagają tego względy słuszności.
W relacjach niekonsumenckich, zwłaszcza między przedsiębiorcami, dłużnik powinien wyraźnie podnieść zarzut przedawnienia. Jeżeli tego nie zrobi w odpowiednim momencie, sąd może zasądzić należność mimo upływu terminu.
Roszczenia banku lub firmy pożyczkowej przedawniają się co do zasady po 3 latach, ponieważ są związane z działalnością gospodarczą wierzyciela. Termin nie biegnie od podpisania umowy. Przy kredycie ratalnym każdą ratę ocenia się według jej własnej daty płatności. Jeżeli bank skutecznie wypowiedział całą umowę, pozostały dług staje się wymagalny zgodnie z treścią wypowiedzenia i umowy.
Sprzedaż długu funduszowi lub firmie windykacyjnej – prawnie nazywana cesją wierzytelności – nie tworzy nowego zobowiązania i nie uruchamia nowego terminu. Zgodnie z art. 513 KC wobec nowego wierzyciela można podnosić te same zarzuty, które przysługiwały wobec banku, np. przedawnienie, wcześniejszą spłatę, nieważność albo nieskuteczne wypowiedzenie.
Pismo windykatora nie jest wyrokiem. Zanim cokolwiek zapłacisz lub podpiszesz, poproś na piśmie o: umowę, wyliczenie kwoty, datę wymagalności, wypowiedzenie, dokumenty kolejnych cesji, informację o wyroku lub nakazie zapłaty oraz historię postępowań sądowych i komorniczych.
Prawomocny wyrok, nakaz zapłaty, ugoda sądowa albo ugoda mediacyjna zatwierdzona przez sąd powodują, że roszczenie przedawnia się co do zasady po 6 latach – art. 125 KC. Wyjątek dotyczy świadczeń okresowych należnych dopiero w przyszłości, które nadal mają termin trzyletni.
Wniosek o egzekucję przerywa bieg przedawnienia. Licznik nie zaczyna jednak od razu biec od nowa – zgodnie z art. 124 KC nowy termin rusza dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Dlatego nie można oceniać długu „u komornika” wyłącznie według daty wyroku. Potrzebne są również daty wszystkich egzekucji i sposób ich zakończenia.
Komornik działa na podstawie tytułu wykonawczego, czyli najczęściej wyroku lub nakazu zapłaty z klauzulą wykonalności. Co do zasady nie rozstrzyga ponownie, czy dług był zasadny. Jeżeli jednak z samego tytułu widać upływ terminu, wierzyciel powinien przedstawić dokument potwierdzający jego przerwanie; bez niego egzekucja nie powinna zostać wszczęta – art. 797 § 1¹ i art. 804 § 2 KPC. Gdy egzekucja już trwa, w zależności od dat i dokumentów możliwy jest wniosek o umorzenie na podstawie art. 825 pkt 1¹ KPC albo powództwo przeciwegzekucyjne, czyli pozew o odebranie tytułowi możliwości dalszego wykonania, na podstawie art. 840 KPC.
Nie wszystkie należności da się policzyć według prostego schematu 3 lub 6 lat.
| Rodzaj pisma | Co zrobić najpierw? | Na co uważać? |
|---|---|---|
| Telefon, e-mail lub wezwanie windykatora | Nie potwierdzaj od razu długu. Poproś na piśmie o umowę, wyliczenie, datę wymagalności, wypowiedzenie, cesję i historię postępowań. | Wpłata, ugoda lub prośba o raty może zostać oceniona jako uznanie długu albo rezygnacja z zarzutu przedawnienia. |
| Pozew lub nakaz zapłaty | Najpierw przeczytaj pouczenie i sprawdź termin na odpowiedź, sprzeciw lub zarzuty. W piśmie podaj konkretne daty i przedawnienie. | Brak reakcji może spowodować uprawomocnienie się orzeczenia i otworzyć drogę do egzekucji. |
| Zawiadomienie od komornika | Ustal sąd, sygnaturę, rodzaj tytułu wykonawczego, datę jego prawomocności i historię wcześniejszych egzekucji. Sprawdź art. 825 pkt 11 i art. 840 KPC. | Samo ogólne pismo do komornika może nie wystarczyć. Niewłaściwy środek nie zawsze zatrzyma egzekucję. |
| Pismo z urzędu skarbowego lub ZUS | Nie stosuj automatycznie terminów z KC. Sprawdź decyzję, zabezpieczenia, okresy zawieszenia oraz czynności egzekucyjne. | Pięcioletni termin ma własny sposób liczenia i liczne wyjątki. |
Termin podany w pouczeniu sądu lub komornika jest zwykle pilniejszy niż pełna analiza całej historii. Najpierw zabezpiecz możliwość obrony, a potem – w granicach procedury – uzupełnij argumenty i dokumenty.
Punktem startowym jest zazwyczaj wymagalność konkretnej raty lub należności.
Termin zależy od umowy stojącej za fakturą i może wynosić 1, 2, 3 albo 6 lat.
Zwykłe pismo, telefon lub e-mail nie są czynnością z art. 123 KC.
Przed upływem terminu może to być uznanie długu, a po jego upływie – w określonych okolicznościach rezygnacja z zarzutu.
Ugoda zwykle potwierdza istnienie długu i może istotnie pogorszyć pozycję dłużnika.
Nowy wierzyciel przejmuje zasadniczo ten sam dług z jego dotychczasową historią.
Nawet gdy sąd powinien zbadać przedawnienie z urzędu, brak reakcji utrudnia przedstawienie dat i dokumentów.
Nie dotyczy ona terminów krótszych niż 2 lata ani wszystkich należności publicznoprawnych.
Jedno skuteczne postępowanie może przesunąć termin o wiele lat
Wyrok, kolejne egzekucje, uznanie długu, hipoteka lub przepisy przejściowe mogą prowadzić do innego wyniku.
Nie. Przedawnienie następuje z upływem czasu, ale sposób skorzystania z niego zależy od etapu sprawy. Może to być zarzut w odpowiedzi na pozew lub sprzeciwie, wniosek o umorzenie egzekucji albo powództwo przeciwegzekucyjne. Należy pamiętać też o dochowaniu terminów.
Samo wezwanie wierzyciela nie przerywa biegu. Termin może się zmienić dopiero po skutecznej czynności przed sądem lub organem egzekucyjnym albo wtedy, gdy dłużnik w odpowiedzi uzna dług.
Zasadniczo nie. Art. 411 pkt 3 KC nie pozwala zwykle żądać zwrotu świadczenia zapłaconego na przedawniony dług. Inaczej może być, gdy wpłata w ogóle nie miała podstawy albo trafiła do niewłaściwej osoby.
Sam rok wydania nie wystarcza. Trzeba ustalić datę prawomocności, przepisy przejściowe po zmianie z 2018 r., wszystkie wcześniejsze egzekucje i inne zdarzenia przerywające bieg. Bez nich część tytułów z tego okresu mogła osiągnąć termin z końcem 2024 r., ale każdą sprawę trzeba policzyć osobno.
Nie. Może być przedawniony, ale mógł też zostać potwierdzony wyrokiem, kierowany do kolejnych egzekucji, uznany przez dłużnika albo zabezpieczony hipoteką. Najpierw odtwórz historię, dopiero potem wyciągaj wnioski.
Nie. Rejestr zawiera informację o zobowiązaniu według własnych zasad, ale nie rozstrzyga, czy wierzyciel może skutecznie dochodzić zapłaty w sądzie. Wpis jest wskazówką, że trzeba zebrać dokumenty, a nie dowodem braku przedawnienia
Najpierw trzeba doprowadzić do jej wymagalności. Jeżeli strony nie ustaliły daty zwrotu, art. 723 KC przewiduje 6 tygodni od wypowiedzenia pożyczki. Dopiero od tak ustalonej wymagalności liczy się zasadniczo ogólny termin.
Wyjątkowo tak. Art. 117¹ KC pozwala sądowi nie uwzględnić przedawnienia, gdy wymagają tego względy słuszności. Sąd bierze pod uwagę m.in. długość terminu, czas od jego upływu i powód bezczynności wierzyciela. To wyjątek, a nie standard.
Tak. Odsetki są świadczeniem okresowym i co do zasady mają termin trzyletni. Jeżeli należność została potwierdzona wyrokiem, odsetki już objęte tytułem podlegają jego skutkom, ale odsetki należne w przyszłości nadal przedawniają się po 3 latach – art. 125 KC.
Większość roszczeń pieniężnych ma termin, ale nie wszystkie prawa działają tak samo. Szczególne zasady dotyczą np. wierzytelności zabezpieczonych hipoteką. Bieżący obowiązek alimentacyjny również nie znika tylko dlatego, że część dawnych rat się przedawniła. Zamiast szukać listy „długów wiecznych”, trzeba sprawdzić konkretny rodzaj roszczenia i zabezpieczenia.
Przedawnienie długu nie powoduje automatycznego wygaśnięcia zobowiązania. Może jednak pozwolić uchylić się od jego zapłaty, jeżeli upłynął właściwy termin i zarzut przedawnienia został skutecznie podniesiony. Znaczenie mają przede wszystkim rodzaj roszczenia, data jego wymagalności oraz zdarzenia, które mogły wpłynąć na bieg terminu.
Przed zapłatą starego długu, uznaniem roszczenia albo zawarciem ugody warto dokładnie przeanalizować dokumenty i historię sprawy. Jeżeli otrzymałeś wezwanie do zapłaty, pozew lub nakaz zapłaty dotyczący dawnego zobowiązania, skontaktuj się z kancelarią. Po analizie sytuacji wskażemy, czy roszczenie może być przedawnione i jakie działania warto podjąć.
Marketing: Afterweb
